Mesane Taşı: Neden Oluşur, Belirtileri Nelerdir, Nasıl Tedavi Edilir?

Taş denince çoğu kişinin aklına böbrek taşı gelir. Oysa taş, idrarın biriktiği mesanenin içinde de oluşabilir. Mesane taşlarının böbrek taşlarından önemli bir farkı vardır: çoğunlukla altta yatan bir boşaltma sorununun sonucudur. Bu nedenle tedavi, yalnızca taşı temizlemeyi değil, taşın oluşmasına yol açan nedeni de ele almayı gerektirir.

Mesane Taşı Neden Oluşur?

Mesane her işemede tam boşalamazsa, içinde kalan idrardaki mineraller zamanla çökerek kristalleşir ve taşa dönüşür. En sık nedenler:

• Prostat büyümesi: İleri yaştaki erkeklerde mesane taşının en sık nedenidir
• Nörojenik mesane: Omurilik yaralanması, MS ya da diyabete bağlı sinir hasarında mesane düzgün kasılamaz (nörojenik mesane)
• Uzun süreli sonda kullanımı ve yabancı cisimler: Unutulmuş bir stent, dikiş materyali ya da sonda balonu taş için çekirdek oluşturabilir
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Böbrekten düşen taşlar: Mesaneye inen küçük bir taş, mesane tam boşalamadığında burada büyüyebilir

Belirtileri Nelerdir?

• İdrar yaparken ağrı, kasıkta ve penis ucunda yanma
• İdrar akımının aniden kesilmesi; pozisyon değiştirince yeniden başlaması
• Sık idrara çıkma ve sıkışma hissi
• İdrarda kan, özellikle hareketle ya da işemenin sonunda
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

Bazı hastalarda ise taş hiçbir şikâyet vermez ve prostat büyümesi nedeniyle yapılan bir ultrasonda fark edilir.

Tanı Nasıl Konur?

Ultrasonografi mesane taşını çoğu zaman kolayca gösterir; aynı incelemede prostat hacmi ve idrar sonrası mesanede kalan idrar da ölçülür. Gerekirse düşük doz tomografi taşın boyutunu ve böbreklerde de taş olup olmadığını netleştirir. Sistoskopi hem taşı doğrudan görmeyi hem de mesane çıkışındaki daralmayı değerlendirmeyi sağlar.

Tedavi Yöntemleri

• Endoskopik lazer tedavisi (sistolitotripsi): İdrar kanalından girilen kameralı aletle taşa ulaşılır, taş lazerle parçalanır ve parçalar dışarı alınır. Kesi yapılmaz; mesane taşlarının büyük bölümünde ilk tercih budur
• Perkütan yaklaşım: Çok büyük taşlarda ya da idrar kanalından girişin uygun olmadığı durumlarda, alt karından açılan küçük bir delikten taş temizlenebilir
• Açık cerrahi: Günümüzde yalnızca çok büyük taşlarda ya da başka bir açık ameliyatla birlikte, seçilmiş hastalarda gündeme gelir

Taşı ilaçla eritmek ise yalnızca ürik asit taşlarında ve sınırlı olgularda mümkündür; ayrıntılar ürik asit taşları yazımızda.

Taş ve Prostat Aynı Seansta

Taşı prostat büyümesine bağlı olarak gelişen hastalarda yalnızca taşı kırmak yeterli değildir; mesane boşalamadığı sürece taş yeniden oluşabilir. Bu hastalarda taş tedavisi ile prostat ameliyatı çoğu zaman aynı anestezi altında yapılabilir. Örneğin taş lazerle kırıldıktan sonra aynı seansta HoLEP ile büyümüş prostat dokusu çıkarılabilir. Ameliyat sonrası süreci HoLEP sonrası iyileşme yazımızda anlattık.

Tekrarlamayı Önlemek İçin

Mesane taşının tekrarlamaması için en önemli adım, mesanenin tam boşalmasını sağlamaktır. Bunun yanında yeterli sıvı almak, idrar yolu enfeksiyonlarını tedavi etmek ve sonda kullanan hastalarda düzenli sonda bakımı ve değişimi önemlidir. Nörojenik mesanesi olan hastalarda aralıklı kateterizasyon taş riskini azaltmaya yardımcı olur.

Özetle

Mesane taşı çoğunlukla bir boşaltma sorununun habercisidir. Taş kesi yapılmadan lazerle temizlenebilir; asıl önemli olan, nedenin aynı plan içinde ele alınmasıdır. Taş tedavisinde kullanılan kapalı yöntemler için böbrek ve idrar yolu taşları, prostat kaynaklı nedenler için prostat büyümesi sayfalarımıza göz atabilirsiniz.